ایقاع

انشاء اثر حقوقی است که با یک اراده انجام میشود. نقشی که ایقاع (عمل قضایی یکطرفه) درزندگی دارد مجهول مانده است. همه اندیشمندان به قراردادها می پردازند و از اهمیتی که تصمیم های یگانه در حقوق خصوصی و عمومی دارد غافلند، در حالی که ایقاع نیز بخش مهمی از اعمال حقوقی است و در سرنوشت روابط اجتماعی اثر فراوان دارد:

۱-در حقوق عینی، اراده یک شخص می تواند سبب تملک (مالک شدن) شود: زمینی را آباد کند و در اختیار بگیرد؛ آب مباحی را مهار سازد و سبب آبادانی مزارع شود؛ معدنی را از دل کوه بیرون کشد؛ حیوان گمشده ای را پناه دهد؛ از دریاها ماهی بگیرد؛ به شکار حیوان بپردازد… و ده ها کار انتفاعی مانند اینها.

همچنین اراده یک شخص می تواند باعث سقوط مالکیت یا سایر عقود عینی شود: مالک می تواند آنچه را دارد رها سازد و بوسیله (اعراض یعنی روی گردانیدن و انصراف است) از مالکیت یا حق، آن را از دارایی خود بیرون کند؛ صاحب حق انتفاع از آن به سود مالک بگذرد؛ صاحب حق شرب، در اندیشه بهره برداری از منابع زیرزمینی آب ملک خود، از بردن آب عمومی منصرف شود و ملک همسایه را از قید (ارتفاق که به معنی آن دسته از حقوقی که برای شخص، در ملک دیگری وجود داشته باشد، مثلاً در زمین یا خانه کسی مجرای فاضلاب یا آب باران زمین یا خانه دیگری باشد) رها سازد… و مانند اینها.

ایقاع (عمل قضایی یکطرفه) - ( عقد یکطرفه )

تصویری از ایقاع

۲-در حقوق دینی نیز نقش ایقاع اهمیت فراوان دارد: بسیاری از نظریه های جدید ایقاع ( عقد یکطرفه ) را به عنوان منبع (حقوق دینی که عبارت از حقوق مالی) می پذیرد و در قوانین پاره ای از کشورها (مانند: آلمان و سویس) این نظریه ها رسوخ کرده است. ولی، قطع نظر از امکان پذیرش این سبب نوظهور در کنار عقد، خواهیم دید که راه حل بخشی از نهادهای حقوقی (مانند: اثر شرط به سود ثالث و الزام ناشی از ایجاب و پذیره نویسی سهام شرکتها) در همین نظریه ها نهفته است. وانگهی گروهی از نویسندگان ما (جعاله: مزدی است که در برابر انجام کاری قرارداده می شود) و (وصیت ) را ایقاع می دانند و آثار ناشی از این دو عمل حقوقی را به ارادۀ متعهد یا مالک نسبت می دهند نه تراضی(رضایت طرفین) .

استفاده از خیارفسخ بی گمان ایقاع است و تنها به ارادۀ صاحب حق واقع می شود. این ایقاع (فسخ) در بیشتر قراردادها التزام ناشی از تراضی را تهدید می کند و می تواند پیمانی نافذ و معتبر را برهم زند، چندان که به این اعتبار باید احکام مربوط به (خیار: اختیارات فسخی که در معاملات قطعی شده) و فسخ را از قواعد عمومی قرارداد ها شمرد. رجوع نیز در قلمروی محدودتر، همین نقش را دارد و، بویژه در انحلال هبه و وصیت و اباحه، مورد استنتاد قرارمی گیرد.

 

اثر ایقاع (عمل قضایی یکطرفه) به انحلال قرارداد و تعهد محدود نمی شود؛ در تکوین و انعقاد آنها نیز مؤثر است: بر پایه جریان های معتدل فکری نیز، گاه که تراضی ناقص می ماند، ایقاع می تواند آن موجود بیمار را از مرگ نجات دهد؛ چنانکه در پاره ای از اشتباه های مؤثر در عقد و اکراه و معاملۀ فضولی(شخص برای دیگری یا با مال دیگری معامله کند بدون اینکه نمایده یا مأذون از طرف او باشد.) ، اجازه یا تنفیذ زیان دیده می تواند به عقد نفوذ حقوقی بخشد و آن را به حرکت درآورد.

۳-در حقوق خانواده نیز ایقاع یا عقد یکطرفه یکی از مهمترین عوامل کارگزار است و در رابطۀ زن وشوهر و فرزند آثار مهمی دارد: مهمترین و مشهورترین ایقاع معین در این زمینه « طلاق » است که خانواده را منحل می سازد و اتحاد زن و شوهر را برهم میزند. ولی ایقاع های دیگری نیز وجود دارد که در این گذر اجمالی نیز نباید از نظر دور بماند واز جمله آنها است:

الف) فسخ نکاح، که به اراده شوهر یا زن صورت می پذیرد و پیمان زناشویی را در آینده ازبین می برد و از این جهت به طلاق شباهت دارد.

ب) رجوع شوهر به نکاح، که آثار طلاق رجعی را ازبین می برد و پیوند گسسته را دباره بازمی گرداند و در آینده مؤثراست. همچنین رجوع زن به فدیه( مالی که زن میدهد تا طلاق بگیرد) در طلاق خلع(زن در مقابل مالی که به شوهر میدهد طلاق میگیرد).

ج) اذن و رد ولی دختر کبیر که برای نخستین بار شوهر می کند. همچنین اجازه ولی و قیم شوهر سفیه(جاهل، کسی که عادت او اسراف و در خرج است و اختیار مالی او عقلایی نسیت) نسبت بهرضایت طرفین دربارۀ مهر.

د) بذل (بخشش) مدت نکاح منقطع (موقت و غیر دائمی) که اثری همانند طلاق در نکاح دائم دارد و سبب انحلال عقد می شود.

درنتیجه: باید گفت که ایقاع هم مانند سایر عقود نقش بسیار مهم و کاربردی در زندگی انسان و حتی زندگی روزمره ما انسانها دارد که باید به آن توجه کرد.

گروه وکلای دادرس با مدیریت وکیل پایه یک دادگستری بابک خونساری آماده ارائه تمامی خدمات حقوقی می باشد. 

Comments are disabled.