ارث درلغت به معنی ترکه و اموالی است که از متوفی به جا می ماند و در اصطلاح حقوقی مقصود از آن انتقال مالکیت اموال میت پس از فوت به وارث او می باشد.

مقایسه با سایر کشورها :

اصل نخستین وراثت: نخستین اصلی که در مقررات ارث سیستمهای حقوقی گوناگون خودنمایی می کند وبه عنوان ضابطه اصلی نقسیم ترکه متوفی معرفی شده، اصل وراثت براساس نزدیکتر بودن به متوفی است.

در همه سیستمهای حقوقی، ترکه متوفی باید بین خویشاوندان نزدیکتر او تقسیم شود و خویشاوندان نزدیکتر مانع وراثت خویشاوندان دورتر متوفی می باشند؛ اما سیستمهای حقوقی در معرفی ضابطه(قانون) نزدیکتربودن و تعیین مصادیق خویشاوند نزدیکتر متفاوتند. برای مثال: در مقررات سیستم حقوقی ایران که از فقه امامیه اقتباس شده است، در بین خویشاوندان نسبی، پدر و مادر و فرزندان متوفی از نظر نزدیکی به متوفی در یک طبقه و درجه قرار گرفته اند، در حالی که در حقوق فرانسه بر طبق ماده ۷۳۱ مدنی این کشور فرزندان متوفی در طبقه نخستین خویشاوندان و پدر و مادر او، در طبقه بعدی قراردارند.

در سیستم حقوقی ایران، جز در موارد استثنایی اصل وراثت خویشاوندان نزدیکتر، مطابق ضوابط معرفی شده، همواره اصلی ثابت و لازم است رعایت شود. در مواردی خاص و در صورت نبودن خویشاوندی نسبی برای متوفی نیز اشخاص دیگری به عنوان ولایت، اموال او را به ارث می برند.

مقررالت ارث از مقررات آمره است و به اراده اشخاص تغییر نمی کند. ( یعنی قاتل و مقتول نمیتوانند بر خلاف آن توافق کنند ) اموال به جامانده از متوفی به طور قهری(اجبار) به خویشاوندان نزدیکتر او منتقل می شود، خواه وارث و مورث در زمان حیات خود این انتقال را اراده کنند، خواه عدم انتقال را بخواهند و خواه دخالتی در آن نکنند. پس ارث اموال مورث نوعی حق تمتع(حق بهرمندی از چیزی) که وارث نمی تواند آن را از خود سلب کند، همچنین هیچ یک از مورث و وارث نمی توانند با توافق؛ تغییری در میزان سهم ها ی وراث ایجاد کنند تا آنکه پس از فوت مورث ترکه اش مطابق ظابطه توافق شده به وراث انتقال پیدا کند. در همین باره ماده ۸۳۷ قانون مدنی مقرر می دارد: اگر کسی به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور نافذ نیست. مورث نیز فقط می تواند در یک سوم از اموال خود برای پس از فوتش تصرف و مصرف آن را طبق وصست تعیین کند و تصرف و وصیت او نسبت به مازاد بر یک سوم ترکه طبق ماده ۸۴۳ قانون مدنی نافذ نیست(مورد قبول نیست) مگر با اجازه وارث. از نظر منشأ تاریخی ارث در حقوق کشورهای غربی دو سیستم متفاوت در حقوق نوشته و حقوق عرفی وجود دارد.

پس از بیان مطالب مقدماتی بالا به مبحث موانع ارث(قتل، کفر، لعان(به معنی لعن و اظهار بدخواهی بین زوجین، ولادت از زنا ) که یکی از آن موانع قتل هست می پردازیم.

قتل سلب حیات و گرفتن زندگی از یک فرد و انسان است. که مانع از ارث بردن می شود.

 قاتل از مقتول ارث نمی برد .

یکی از موانع ارث قتل می باشد:

قتل :  

گاهی وجود انگیزه شدید مادی و گرایش زیاد به امور مالی، ممکن است بعضی از وراث را که دارای ضعف اخلاقی و اعتقادات معنوی هستند، به ارتکاب قتل مورث خود برانگیزد و ایشان را وسوسه کند تا با ارتکاب جنایت به اموال مورث دست یابند. قانون برای خنثی کردن چنین انگیزه مجرمانه ای و جلوگیری از ارتکاب این جنایت، قتل را از موانع ارث مقتول معرفی کرده است.

اما شرایط ممنوعیت قاتل از ارث:

۱-مقتول باید هنگام قتل مورث قاتل باشد: برای اینکه قتل مانع ارث و انتقال قهری اموال مقتول به قاتل باشد باید همان زمان رابطه وراثت وجود داشته باشد . به طوری که اگر مقتول بدون دخالت قاتل فوت می کرد قاتل مزبور وارث او می شد، بنابراین به فرض هرگاه شخصی پدر بزرگ خود را به قتل برساند به این انگیزه که با فوت او اموالش به پدر قاتل انتقال پیدا کند تا پس از مرگ پدر، اموال مزبور به قاتل منتقل گردد، این جنایت مانع وراثت پدر قاتل از مقتول یا وراثت قاتل از پدر خود نخواهد شد .

و پس از فوت مقتول اموال او نسبت به سهم مقررر قانونی، به پدر قاتل و پس از فوت پدر به شخص قاتل منتقل خواهد شد؛ زیرا مقتول در مقام مورث قاتل و یا قاتل در مقام وارث مقتول نبوده است تا عنوان قتل مورث بر این جنایت صادق باشد.

۲-رابطه مستقیم وراثت : هرگاه شخصی پدر خود را که فرزند منحصر پدر بزرگ او است به قتل برساند به این انگیزه که پس از فوت پدر بزرگ، وارث او شود، از ارث پدر بزرگ خود محروم نخواهد شد، هرچند که از ارث پدر خود محروم می گردد و از ترکه ( اموال و حقوق قابل انتقال به دیگری) که شخص بعد از فوتش مقتول چیزی به قاتل نمی رسد؛ زیرا قتل مزبور، نسبت به پدر بزرگ قتل مورث محسوب نمی شود؛ هرچند که نسبت به مقتول، قتل مورث به وسیله ارث است.

قتل باید عمدی باشد:

برای اینکه قتل مانع ارث باشد، باید عمدی باشد. یعنی قاتل باآگاهی از عمل ونتیجه مرتکب قتل شده باشد و در غیر این صورت از ارث مقتول محروم نخواهد شد. مثلاً هرگاه شخصی در حال رانندگی به طور ناخواسته بامورث خود تصادف کند و مورث براثر این تصادف فوت کند، از مقتول ارث می برد. همچنین هرگاه قتل به وسیله مجنون یا صغیر غیر ممیز واقع شود قاتل محروم از ارث نخواهد شد؛ زیرا این اشخاص فاقد تمیز هستند و عمد در عمل ایشان وجود ندارد؛ اما اگر قاتل صغیر ممیز باشد از ارث مقتول محروم خواهد شد؛ زیرا با وجود تمیز در این قاتل، قتل عمد به وسیله او می تواند ارتکاب گردد.

در این مورد ماده ۸۸۰ قانون مدنی مقرر می دارد: «قتل از موانع ارث است، بنابراین کسی که مورث خود را عمداً بکشد از ارث او ممنوع می شود، اعم از اینکه قتل منفرداً باشد یا به شرکت دیگری». برای تحقق عمد لازم نیست حصول نتیجه یعنی مرگ مقتول، خواسته قاتل باشد و قاتل به منظور دست یافتن به نتیجه مذکور مرتکب قتل شده باشد، بلکه برای عمدی بودن قتل صرفاً آگاهی قاتل بر فعل قتل و نتیجه حاصل از آن مرگ مقتول باشد، کافی است؛ زیرا در مفهوم عمد چیزی جز ارتکاب فعل با آگاهی بر ماهیت عمل و نتیجه آن وجود ندارد و خواستن نتیجه در مفهوم عمد داخل نیست. این امر اختصاص به قتل و مسأله مانعیت قتل از ارث ندارد و صرف آگاهی شخص بر عمل مجرمانه و نتیجه ای که از عمل مزبور حاصل می شود، تشکیل دهنده عنصر معنوی جرم است. مثلاً: هر گاه شخص فقط به منظور نشان دادن مهارت خود در تیراندازی با سلاح گرم بین دو ابرو انسان دیگری را نشانه بگیرد و شلیک کند و آن شخص در اثر اصابت گلوله کشته شود، عمل شلیک کننده، بدون تردید قتل عمد محسوب می شود، هرچند که مرگ مصدوم مطلوب او نباشد و او مصدوم را نشناسد؛ زیرا شخص مزبور با آگاهی بر این که عمل او قتل است و منتهی به مرگ انسان مورد هدف می گردد، شلیک کرده است.

قتل مورث (کسی که از خود ارث بر جای میگذارد) به حکم قانون و یا برای دفاع نباشد:

برای اینکه قتل مورث مانع ارث باشد باید به حکم قانون و یا برای دفاع نباشد و الا قاتل از مقتول ارث خواهد برد. ماده ۸۸۱ قانون مدنی. اصلاحی ۱۴/۸/۱۳۷۰ می گوید: در صورتیکه قتل عمدی مورث به حکم قانون یا برای دفاع باشد، مفاد ماده فوق مجری نخواهد بود(قابل اجرا نخواهد بود).

با توجه به مطالب گفته شده مشخص شد که قتل باعث می شود که وارث از مورث ارث نبرد و یکی از چهار موردی است که باعث محروم شدن از ارث می شود.

گروه وکلای دادرس با مدیریت آقای بابک خونساری وکیل پایه یک دادگستری در خدمت عزیزان برای ارائه خدمات حقوقی می باشند.

Comments are disabled.